\fontsize{15}{18}\selectfont
Problem Statement
Dowieść, że iloczyn dwóch czynników, z których każdy jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych, jest również sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
Solution:Sposób 1: (algebraiczny)Czyli mamy dowieść, że:
\begin{equation}
\label{e1}
(a^2 + b^2)(c^2 + d^2)
\end{equation}
jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych. Przy czym $a,b,c,d \in \mathbb{Z}$.
Spróbujmy rozpisać:
\begin{align*}
(a^2 + b^2)(c^2 + d^2) &= a^2c^2 + a^2d^2 + b^2c^2 + b^2d^2 \\
&= a^2c^2 + b^2d^2 + a^2d^2 + b^2c^2 \\
&= (a^2c^2 + 2abcd + b^2d^2) + (a^2d^2 - 2abcd + b^2c^2) \\
&= (ac + bd)^2 + (ad - bc)^2
\end{align*}
Zauważmy, że zarówno $ac + bd$ jak i $ad - bc$ są liczbami całkowitymi!
Zatem przedstawiliśmy \eqref{e1} jako sumę dwóch kwadratów liczb całkowitych.
Co należało dowieść.
■Sposób 2: (indukcja)Sformułujmy następujące twierdzenie:
Iloczyn $n$ czynników, z których każdy jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych,
jest również sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
Innymi słowy: jeśli liczby $a_1, b_1, a_2, b_2, \ldots , a_n, b_n \in \mathbb{Z}$, to iloczyn:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_n^2 + b_n^2)
\]
równa się sumie kwadratów dwóch liczb całkowitych.
(jedynka z przodu została dodana jedynie dla wygody dowodu)
Zauważmy, że teza z zadania jest tym twierdzeniem dla $n = 2$.
Zatem, jeśli udowodnimy to twierdzenie to również zrobimy zadanie!
By udowodnić powyższe twierdzenie użyjmy
indukcji zupełnejKrok pierwszy: sprawdźmy czy dla $n = 1$ twierdzonko działa:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2) = a_1^2 + b_1^2
\]
jak widać, oczywiście działa.
Krok drugi: załóżmy, że dla pewnego $n = k$ nasze twierdzenie jest prawdzine,
czyli zachodzi takie coś:
\begin{equation}
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_k^2 + b_k^2) = A^2 + B^2
\end{equation}
gdzie $A,B \in \mathbb{Z}$.
Krok trzeci: udowodnijmy, że przy tym założeniu nasze twierdzenie jest dobre również dla $n = k + 1$.
Rozpiszmy:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_k^2 + b_k^2)(a_{k+1}^2 + b_{k+1}^2) =
\]
\begin{align*}
&= (A^2 + B^2)(a_{k+1}^2 + b_{k+1}^2) \\
&= A^2a_{k+1}^2 + A^2b_{k+1}^2 + B^2a_{k+1}^2 + B^2b_{k+1}^2 \\
&= A^2a_{k+1}^2 + B^2b_{k+1}^2 + A^2b_{k+1}^2 + B^2a_{k+1}^2 \\
&= (A^2a_{k+1}^2 + 2Aa_{k+1}Bb_{k+1} + B^2b_{k+1}^2) + (A^2b_{k+1}^2 - 2Aa_{k+1}Bb_{k+1} + B^2a_{k+1}^2) \\
&= (Aa_{k+1} + Bb_{k+1})^2 + (Ab_{k+1} - Ba_{k+1})^2
\end{align*}
Jak widać udało się dowieść, że dla $n = k + 1$ twierdzenie również jest prawdziwe.
Krok czwarty: na mocy zasady indukcji matematycznej twierdzenie
Twierdzenie 1 jest prawdziwe.
Podstawiamy $n = 2$ do twierdzenia
Twierdzenie 1 i mamy tezę. Co należało dowieść.
■Sposób 3: (liczby zespolone)Tożsamość tę można wyprowadzić z własności modułu liczb zespolonych.
Niech $z_1 = a + bi$ oraz $z_2 = c + di$, gdzie $a,b,c,d \in \mathbb{Z}$.
Wiemy, że kwadrat modułu liczby zespolonej $z = x + yi$ wyraża się wzorem:
\[ |z|^2 = x^2 + y^2 \]
Skorzystajmy z własności mnożenia modułów:
\[ |z_1|^2 \cdot |z_2|^2 = |z_1 \cdot z_2|^2 \]
Lewa strona równania to dokładnie nasz iloczyn sum kwadratów:
\[ |z_1|^2 \cdot |z_2|^2 = (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) \]
Obliczmy teraz prawą stronę, czyli iloczyn samych liczb zespolonych $z_1 \cdot z_2$:
\begin{align*}
z_1 \cdot z_2 &= (a + bi)(c + di) \\
&= ac + adi + bci + bdi^2 \\
&= (ac - bd) + (ad + bc)i
\end{align*}
(pamiętając, że $i^2 = -1$).
Zatem kwadrat modułu tego iloczynu to suma kwadratów jego części rzeczywistej i urojonej:
\[ |z_1 \cdot z_2|^2 = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ostatecznie otrzymujemy:
\[ (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ponieważ $a,b,c,d$ są całkowite, to liczby $(ac-bd)$ oraz $(ad+bc)$ również są całkowite.
Tym samym wykazaliśmy, że iloczyn jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
■Uwaga: Gdybyśmy zamiast $z_1 \cdot z_2$ policzyli $z_1 \cdot \overline{z_2}$ (mnożenie przez sprzężenie), otrzymalibyśmy drugi możliwy wynik: $(ac+bd)^2 + (ad-bc)^2$, który uzyskaliśmy w Sposobie 1.Sposób 4: (macierze i wyznaczniki)Skorzystamy z własności wyznaczników macierzy kwadratowych, która mówi, że wyznacznik iloczynu macierzy jest równy iloczynowi ich wyznaczników:
\[ \det(A) \cdot \det(B) = \det(AB) \]
Przyporządkujmy parze liczb $(x, y)$ macierz postaci:
\[ M(x, y) = \begin{pmatrix} x & y \\ -y & x \end{pmatrix} \]
Zauważmy, że jej wyznacznik to dokładnie suma kwadratów:
\[ \det(M(x, y)) = x \cdot x - y \cdot (-y) = x^2 + y^2 \]
Niech teraz macierz $A$ odpowiada parze $(a, b)$, a macierz $B$ parze $(c, d)$:
\[ A = \begin{pmatrix} a & b \\ -b & a \end{pmatrix}, \quad B = \begin{pmatrix} c & d \\ -d & c \end{pmatrix} \]
Mamy więc:
\[ \det(A) = a^2 + b^2, \quad \det(B) = c^2 + d^2 \]
Obliczmy iloczyn tych macierzy $C = A \cdot B$:
\begin{align*}
C &= \begin{pmatrix} a & b \\ -b & a \end{pmatrix} \begin{pmatrix} c & d \\ -d & c \end{pmatrix} \\
&= \begin{pmatrix} a\cdot c + b\cdot(-d) & a\cdot d + b\cdot c \\ (-b)\cdot c + a\cdot(-d) & (-b)\cdot d + a\cdot c \end{pmatrix} \\
&= \begin{pmatrix} ac - bd & ad + bc \\ -(ad + bc) & ac - bd \end{pmatrix}
\end{align*}
Otrzymana macierz $C$ ma tę samą strukturę, co macierze wyjściowe:
\[ C = M(ac - bd, \quad ad + bc) \]
Z własności wyznaczników wiemy, że $\det(A)\det(B) = \det(C)$. Podstawmy wartości:
\[ (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ponieważ $a,b,c,d$ są całkowite, to elementy nowej macierzy również są całkowite.
Teza została udowodniona.
■
% NumberTheory, Algebra, Induction
\documentclass[a4paper,12pt]{article}
\usepackage[left=2cm, top=2cm, right=2cm, bottom=1cm, includeheadfoot,
headheight=50pt]{geometry}
\usepackage{fancyhdr}
\usepackage{lastpage}
\usepackage{float}
\usepackage[most]{tcolorbox}
\usepackage{enumitem}
\usepackage{graphicx}
\usepackage{amsmath, amsthm}
\usepackage{fontspec}
\usepackage{unicode-math}
\setmainfont{Linux Libertine O}
\newtheorem{theorem}{Theorem}[section]
\newtheorem{lemma}{Lemma}[section]
\newcommand{\Name}{Hostek}
\newcommand{\Email}{your.email@example.com}
\newcommand{\ProblemNumber}{II OM, etap 1, zadanie 1}
\pagestyle{fancy}
\fancyhf{}
\fancyhead[L]{\Name \\ \Email}
\fancyhead[C]{\ProblemNumber}
\fancyfoot[C]{\thepage/\pageref{LastPage}}
\renewcommand{\headrulewidth}{0.4pt}
\renewcommand{\footrulewidth}{0.4pt}
\begin{document}
\fontsize{15}{18}\selectfont
\section*{Problem Statement}
Dowieść, że iloczyn dwóch czynników, z których każdy jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych, jest również sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
\bigskip
\noindent\textbf{Solution:}
\textbf{Sposób 1: (algebraiczny)}
Czyli mamy dowieść, że:
\begin{equation}
\label{e1}
(a^2 + b^2)(c^2 + d^2)
\end{equation}
jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych. Przy czym $a,b,c,d \in \mathbb{Z}$.
Spróbujmy rozpisać:
\begin{align*}
(a^2 + b^2)(c^2 + d^2) &= a^2c^2 + a^2d^2 + b^2c^2 + b^2d^2 \\
&= a^2c^2 + b^2d^2 + a^2d^2 + b^2c^2 \\
&= (a^2c^2 + 2abcd + b^2d^2) + (a^2d^2 - 2abcd + b^2c^2) \\
&= (ac + bd)^2 + (ad - bc)^2
\end{align*}
Zauważmy, że zarówno $ac + bd$ jak i $ad - bc$ są liczbami całkowitymi!
Zatem przedstawiliśmy \eqref{e1} jako sumę dwóch kwadratów liczb całkowitych.
Co należało dowieść. \qed
\textbf{Sposób 2: (indukcja)}
Sformułujmy następujące twierdzenie:
\begin{theorem}
\label{t1}
Iloczyn $n$ czynników, z których każdy jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych,
jest również sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
Innymi słowy: jeśli liczby $a_1, b_1, a_2, b_2, \ldots , a_n, b_n \in \mathbb{Z}$, to iloczyn:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_n^2 + b_n^2)
\]
równa się sumie kwadratów dwóch liczb całkowitych.
(jedynka z przodu została dodana jedynie dla wygody dowodu)
\end{theorem}
Zauważmy, że teza z zadania jest tym twierdzeniem dla $n = 2$.
Zatem, jeśli udowodnimy to twierdzenie to również zrobimy zadanie!
By udowodnić powyższe twierdzenie użyjmy \textbf{indukcji zupełnej}
Krok pierwszy: sprawdźmy czy dla $n = 1$ twierdzonko działa:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2) = a_1^2 + b_1^2
\]
jak widać, oczywiście działa.
Krok drugi: załóżmy, że dla pewnego $n = k$ nasze twierdzenie jest prawdzine,
czyli zachodzi takie coś:
\begin{equation}
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_k^2 + b_k^2) = A^2 + B^2
\end{equation}
gdzie $A,B \in \mathbb{Z}$.
Krok trzeci: udowodnijmy, że przy tym założeniu nasze twierdzenie jest dobre również dla $n = k + 1$.
Rozpiszmy:
\[
1\cdot(a_1^2 + b_1^2)(a_2^2 + b_2^2)\cdot\ldots\cdot(a_k^2 + b_k^2)(a_{k+1}^2 + b_{k+1}^2) =
\]
\begin{align*}
&= (A^2 + B^2)(a_{k+1}^2 + b_{k+1}^2) \\
&= A^2a_{k+1}^2 + A^2b_{k+1}^2 + B^2a_{k+1}^2 + B^2b_{k+1}^2 \\
&= A^2a_{k+1}^2 + B^2b_{k+1}^2 + A^2b_{k+1}^2 + B^2a_{k+1}^2 \\
&= (A^2a_{k+1}^2 + 2Aa_{k+1}Bb_{k+1} + B^2b_{k+1}^2) + (A^2b_{k+1}^2 - 2Aa_{k+1}Bb_{k+1} + B^2a_{k+1}^2) \\
&= (Aa_{k+1} + Bb_{k+1})^2 + (Ab_{k+1} - Ba_{k+1})^2
\end{align*}
Jak widać udało się dowieść, że dla $n = k + 1$ twierdzenie również jest prawdziwe.
Krok czwarty: na mocy zasady indukcji matematycznej twierdzenie \ref{t1} jest prawdziwe.
Podstawiamy $n = 2$ do twierdzenia \ref{t1} i mamy tezę. Co należało dowieść. \qed
\textbf{Sposób 3: (liczby zespolone)}
Tożsamość tę można wyprowadzić z własności modułu liczb zespolonych.
Niech $z_1 = a + bi$ oraz $z_2 = c + di$, gdzie $a,b,c,d \in \mathbb{Z}$.
Wiemy, że kwadrat modułu liczby zespolonej $z = x + yi$ wyraża się wzorem:
\[ |z|^2 = x^2 + y^2 \]
Skorzystajmy z własności mnożenia modułów:
\[ |z_1|^2 \cdot |z_2|^2 = |z_1 \cdot z_2|^2 \]
Lewa strona równania to dokładnie nasz iloczyn sum kwadratów:
\[ |z_1|^2 \cdot |z_2|^2 = (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) \]
Obliczmy teraz prawą stronę, czyli iloczyn samych liczb zespolonych $z_1 \cdot z_2$:
\begin{align*}
z_1 \cdot z_2 &= (a + bi)(c + di) \\
&= ac + adi + bci + bdi^2 \\
&= (ac - bd) + (ad + bc)i
\end{align*}
(pamiętając, że $i^2 = -1$).
Zatem kwadrat modułu tego iloczynu to suma kwadratów jego części rzeczywistej i urojonej:
\[ |z_1 \cdot z_2|^2 = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ostatecznie otrzymujemy:
\[ (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ponieważ $a,b,c,d$ są całkowite, to liczby $(ac-bd)$ oraz $(ad+bc)$ również są całkowite.
Tym samym wykazaliśmy, że iloczyn jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych. \qed
\textit{Uwaga: Gdybyśmy zamiast $z_1 \cdot z_2$ policzyli $z_1 \cdot \overline{z_2}$ (mnożenie przez sprzężenie), otrzymalibyśmy drugi możliwy wynik: $(ac+bd)^2 + (ad-bc)^2$, który uzyskaliśmy w Sposobie 1.}
\textbf{Sposób 4: (macierze i wyznaczniki)}
Skorzystamy z własności wyznaczników macierzy kwadratowych, która mówi, że wyznacznik iloczynu macierzy jest równy iloczynowi ich wyznaczników:
\[ \det(A) \cdot \det(B) = \det(AB) \]
Przyporządkujmy parze liczb $(x, y)$ macierz postaci:
\[ M(x, y) = \begin{pmatrix} x & y \\ -y & x \end{pmatrix} \]
Zauważmy, że jej wyznacznik to dokładnie suma kwadratów:
\[ \det(M(x, y)) = x \cdot x - y \cdot (-y) = x^2 + y^2 \]
Niech teraz macierz $A$ odpowiada parze $(a, b)$, a macierz $B$ parze $(c, d)$:
\[ A = \begin{pmatrix} a & b \\ -b & a \end{pmatrix}, \quad B = \begin{pmatrix} c & d \\ -d & c \end{pmatrix} \]
Mamy więc:
\[ \det(A) = a^2 + b^2, \quad \det(B) = c^2 + d^2 \]
Obliczmy iloczyn tych macierzy $C = A \cdot B$:
\begin{align*}
C &= \begin{pmatrix} a & b \\ -b & a \end{pmatrix} \begin{pmatrix} c & d \\ -d & c \end{pmatrix} \\
&= \begin{pmatrix} a\cdot c + b\cdot(-d) & a\cdot d + b\cdot c \\ (-b)\cdot c + a\cdot(-d) & (-b)\cdot d + a\cdot c \end{pmatrix} \\
&= \begin{pmatrix} ac - bd & ad + bc \\ -(ad + bc) & ac - bd \end{pmatrix}
\end{align*}
Otrzymana macierz $C$ ma tę samą strukturę, co macierze wyjściowe:
\[ C = M(ac - bd, \quad ad + bc) \]
Z własności wyznaczników wiemy, że $\det(A)\det(B) = \det(C)$. Podstawmy wartości:
\[ (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) = (ac - bd)^2 + (ad + bc)^2 \]
Ponieważ $a,b,c,d$ są całkowite, to elementy nowej macierzy również są całkowite.
Teza została udowodniona. \qed
\end{document}
Generated from:
/home/hostek/Documents/Projects/competitive-math/done/OM/II/2.1.1.tex